Ο πόνος στη φτέρνα είναι ένα από τα συχνότερα ενοχλήματα του άκρου ποδός και μπορεί να εμφανιστεί τόσο σε άτομα με έντονη αθλητική δραστηριότητα όσο και σε ανθρώπους που περνούν πολλές ώρες όρθιοι ή περπατούν καθημερινά.
Δεν αποτελεί όμως μία συγκεκριμένη πάθηση. Η περιοχή στην οποία εντοπίζεται ο πόνος, ο τρόπος με τον οποίο ξεκίνησε και οι δραστηριότητες που τον προκαλούν ή τον επιδεινώνουν μπορούν να δώσουν σημαντικές πληροφορίες για την προέλευσή του.
Άλλοτε ο πόνος εμφανίζεται κάτω από τη φτέρνα, άλλοτε στο πίσω μέρος της, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να σχετίζεται με τραυματισμό, επαναλαμβανόμενη μηχανική επιβάρυνση ή αλλαγές στον τρόπο βάδισης.
Πού ακριβώς πονάει η φτέρνα;
Η ακριβής θέση του πόνου αποτελεί ένα από τα πρώτα στοιχεία που εξετάζονται κατά τη διερεύνηση ενός προβλήματος της πτέρνας.
Ο πόνος μπορεί να εντοπίζεται:
- κάτω από τη φτέρνα, στην πελματιαία επιφάνεια
- πίσω από τη φτέρνα, κοντά στην κατάφυση του Αχιλλείου τένοντα
- στα πλάγια της πτέρνας
- βαθύτερα στο οστό
- να επεκτείνεται προς την καμάρα και το υπόλοιπο πέλμα
Εξίσου σημαντικό είναι πότε εμφανίζεται. Για παράδειγμα, διαφορετική διαγνωστική σημασία μπορεί να έχει ένας πόνος που είναι εντονότερος στα πρώτα βήματα το πρωί από έναν πόνο που εμφανίζεται σταδιακά κατά τη διάρκεια της άσκησης.
Πόνος κάτω από τη φτέρνα
Μία από τις συχνότερες αιτίες πόνου στην κάτω επιφάνεια της φτέρνας είναι η πελματιαία απονευρωσίτιδα.
Η πελματιαία απονεύρωση είναι μία ισχυρή ταινία συνδετικού ιστού που εκτείνεται από την πτέρνα προς τα δάκτυλα και συμβάλλει στη στήριξη της ποδικής καμάρας και στη λειτουργία του ποδιού κατά τη βάδιση.
Χαρακτηριστικό σύμπτωμα της πελματιαίας απονευρωσίτιδας είναι ο πόνος στα πρώτα βήματα μετά το πρωινό ξύπνημα ή έπειτα από παρατεταμένη ακινησία. Συχνά μειώνεται καθώς το πόδι «ζεσταίνεται», αλλά μπορεί να επανεμφανιστεί μετά από πολύωρη ορθοστασία, περπάτημα ή άσκηση.
Η μηχανική υπερφόρτιση, οι απότομες αλλαγές στην προπονητική επιβάρυνση, η πολύωρη ορθοστασία και ορισμένα χαρακτηριστικά της μηχανικής του ποδιού μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνισή της.
Πότε είναι η άκανθα πτέρνας η αιτία του πόνου;
Η άκανθα πτέρνας είναι μία οστική προεξοχή που μπορεί να αναπτυχθεί στην περιοχή της πτέρνας και συχνά συνυπάρχει με χρόνια μηχανική επιβάρυνση της πελματιαίας απονεύρωσης.
Ωστόσο, η παρουσία της σε μία ακτινογραφία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αυτή προκαλεί τον πόνο. Υπάρχουν άνθρωποι με άκανθα πτέρνας χωρίς καθόλου συμπτώματα, όπως και άνθρωποι με έντονο πελματιαίο πόνο χωρίς εμφανή άκανθα.
Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση δεν βασίζεται αποκλειστικά σε ένα ακτινολογικό εύρημα, αλλά στην κλινική εικόνα και στην αιτία του πόνου.
Πόνος πίσω από τη φτέρνα
Όταν ο πόνος εντοπίζεται στο πίσω μέρος της πτέρνας, πρέπει να διερευνηθεί μία διαφορετική ομάδα προβλημάτων.
Συχνή αιτία είναι η τενοντοπάθεια του Αχιλλείου τένοντα, ιδιαίτερα όταν ο πόνος εμφανίζεται κατά το τρέξιμο, την άνοδο σκάλας ή άλλες δραστηριότητες που απαιτούν έντονη ώθηση από το πόδι.
Όταν η ενόχληση βρίσκεται ακριβώς στο σημείο όπου ο Αχίλλειος τένοντας καταφύεται στην πτέρνα, μπορεί να πρόκειται για καταφυτική τενοντοπάθεια. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί επίσης να υπάρχει ερεθισμός των παρακείμενων θυλάκων ή οστική προεξοχή στην οπίσθια επιφάνεια της πτέρνας.
Τα προβλήματα αυτά είναι διαφορετικά από την πελματιαία απονευρωσίτιδα και χρειάζονται διαφορετική προσέγγιση.
Όταν ο πόνος εμφανίζεται μετά την άσκηση
Ο πόνος στη φτέρνα είναι συχνός σε δρομείς και σε άτομα που αυξάνουν απότομα το περπάτημα ή τη φυσική τους δραστηριότητα.
Μία ξαφνική αύξηση των χιλιομέτρων, η αλλαγή επιφάνειας προπόνησης, η προσθήκη ανηφόρας ή τα ακατάλληλα ή φθαρμένα παπούτσια μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τα φορτία που δέχεται το πόδι.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο πόνος μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι οι ιστοί δεν έχουν προσαρμοστεί ακόμη στο νέο επίπεδο επιβάρυνσης. Η έγκαιρη προσαρμογή του προπονητικού φορτίου είναι σημαντική, ώστε μία αρχική ενόχληση να μην εξελιχθεί σε επίμονο πρόβλημα.
Μπορεί να ευθύνονται τα παπούτσια;
Τα παπούτσια δεν αποτελούν από μόνα τους την αιτία κάθε προβλήματος της φτέρνας, μπορούν όμως να επηρεάσουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται τα φορτία στο πόδι.
Ένα παπούτσι που δεν ταιριάζει στη δραστηριότητα, έχει χάσει τα λειτουργικά του χαρακτηριστικά ή προκαλεί πίεση σε συγκεκριμένα σημεία μπορεί να επιβαρύνει μία ήδη ευαίσθητη περιοχή.
Η επιλογή υποδήματος επομένως δεν πρέπει να γίνεται μόνο με βάση την εμφάνιση ή έναν γενικό χαρακτηρισμό, αλλά να λαμβάνει υπόψη τη δραστηριότητα, τη μορφολογία και τη λειτουργία του ποδιού, καθώς και τυχόν υπάρχοντα συμπτώματα.
Πότε πρέπει να επισκεφθώ τον ορθοπεδικό;
Ένας ήπιος πόνος μετά από ασυνήθιστα έντονη δραστηριότητα μπορεί να υποχωρήσει με προσωρινή μείωση της επιβάρυνσης. Όταν όμως επιμένει, επανέρχεται συστηματικά ή αρχίζει να επηρεάζει τη βάδιση και την καθημερινότητα, χρειάζεται να διερευνηθεί η αιτία του.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν ο πόνος:
- επιμένει παρά την ξεκούραση και την προσαρμογή της δραστηριότητας
- γίνεται σταδιακά εντονότερος
- εμφανίστηκε μετά από τραυματισμό
- συνοδεύεται από σημαντικό οίδημα
- δυσκολεύει τη φυσιολογική βάδιση ή τη φόρτιση του ποδιού
- εμφανίζεται ακόμη και σε ηρεμία ή κατά τη διάρκεια της νύχτας
Η κλινική εξέταση και, όταν υπάρχει ένδειξη, ο κατάλληλος απεικονιστικός έλεγχος βοηθούν να προσδιοριστεί η πραγματική πηγή του προβλήματος.
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία
Δεν υπάρχει μία θεραπεία που να είναι κατάλληλη για κάθε μορφή πόνου στη φτέρνα.
Ανάλογα με τη διάγνωση, η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει προσαρμογή της δραστηριότητας και των φορτίων, φυσικοθεραπεία, πρόγραμμα κινητικότητας και ενδυνάμωσης, αλλαγές στην υπόδηση ή άλλες εξατομικευμένες παρεμβάσεις.
Στόχος δεν είναι μόνο η προσωρινή μείωση των συμπτωμάτων, αλλά η αναγνώριση των παραγόντων που επιβαρύνουν το πόδι και, όπου είναι δυνατόν, η σταδιακή επιστροφή στη φυσιολογική δραστηριότητα χωρίς επανεμφάνιση του προβλήματος.
Ο πόνος είναι σύμπτωμα — όχι διάγνωση
Δύο άνθρωποι μπορεί να περιγράφουν ακριβώς το ίδιο σύμπτωμα, «με πονάει η φτέρνα», αλλά η αιτία να είναι εντελώς διαφορετική.
Η θέση του πόνου, η χρονική στιγμή κατά την οποία εμφανίζεται, η σχέση του με τη βάδιση ή την άσκηση, το ιστορικό τραυματισμών και η συνολική μηχανική λειτουργία του ποδιού είναι στοιχεία που βοηθούν να διαπιστωθεί τι πραγματικά συμβαίνει.
Γι’ αυτό και η σωστή αντιμετώπιση του πόνου στη φτέρνα ξεκινά από τη σωστή διάγνωση της αιτίας που τον προκαλεί.
