Η άκανθα πτέρνας είναι μια οστική προεξοχή που αναπτύσσεται στην πτέρνα και συνήθως εντοπίζεται στο κάτω μέρος του οστού, στην περιοχή όπου προσφύεται η πελματιαία απονεύρωση. Δημιουργείται σταδιακά, ως αποτέλεσμα χρόνιων μηχανικών φορτίσεων και επαναλαμβανόμενων τάσεων στην περιοχή.
Αποτελεί ένα πολύ συχνό ακτινολογικό εύρημα. Ωστόσο, η παρουσία της δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αποτελεί και την αιτία του πόνου. Πολλοί άνθρωποι έχουν άκανθα πτέρνας χωρίς κανένα σύμπτωμα, ενώ αντίθετα έντονος πόνος στην πτέρνα μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και χωρίς την παρουσία άκανθας.
Για τον λόγο αυτό, η διάγνωση δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά σε μια ακτινογραφία. Στόχος της κλινικής αξιολόγησης είναι να προσδιοριστεί ποια δομή προκαλεί πραγματικά τα συμπτώματα και ποιοι μηχανικοί παράγοντες συμβάλλουν στην επιβάρυνσή της.
Η άκανθα συχνά συνυπάρχει με πελματιαία απονευρωσίτιδα, χωρίς όμως οι δύο όροι να είναι ταυτόσημοι.
Συμπτώματα
Όταν υπάρχει συμπτωματολογία στην περιοχή της πτέρνας, ο πόνος εντοπίζεται συνήθως στην κάτω ή έσω επιφάνειά της και μπορεί να επηρεάζει σημαντικά τη βάδιση και τις καθημερινές δραστηριότητες. Χαρακτηριστικά μπορεί να εμφανίζονται:
- πόνος κάτω από την πτέρνα κατά τη φόρτιση
- έντονη ενόχληση στα πρώτα βήματα μετά το πρωινό ξύπνημα ή μετά από παρατεταμένη ακινησία
- πόνος μετά από πολύωρη ορθοστασία ή βάδιση
- επιδείνωση μετά από τρέξιμο ή άλλη δραστηριότητα με επαναλαμβανόμενες φορτίσεις
- ευαισθησία κατά την πίεση συγκεκριμένου σημείου της πτέρνας
- δυσκολία στη χρήση ορισμένων υποδημάτων ή στη βάδιση σε σκληρές επιφάνειες
Η ένταση των συμπτωμάτων δεν σχετίζεται απαραίτητα με το μέγεθος της άκανθας. Μια μεγάλη άκανθα μπορεί να είναι εντελώς ασυμπτωματική, ενώ σημαντικός πόνος μπορεί να υπάρχει με ελάχιστα ή και καθόλου οστικά ευρήματα.
Διάγνωση
Η διάγνωση ξεκινά με τη λήψη αναλυτικού ιστορικού και την κλινική εξέταση του άκρου ποδός και της ποδοκνημικής.
Αξιολογούνται η ακριβής θέση και ο χαρακτήρας του πόνου, η χρονική στιγμή κατά την οποία εμφανίζεται, η κινητικότητα της ποδοκνημικής, η ευκαμψία της γαστροκνημίας, η μορφολογία του άκρου ποδός, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο το πόδι φορτίζεται κατά τη στάση και τη βάδιση.
Η απλή ακτινογραφία μπορεί να αναδείξει την παρουσία άκανθας πτέρνας και να βοηθήσει στον αποκλεισμό άλλων οστικών παθήσεων. Το εύρημα όμως πρέπει πάντοτε να συσχετίζεται με την κλινική εικόνα.
Όταν τα συμπτώματα είναι επίμονα ή η διάγνωση δεν είναι σαφής, μπορεί να χρειαστούν πρόσθετες εξετάσεις, όπως υπερηχογράφημα ή μαγνητική τομογραφία, για την αξιολόγηση των μαλακών μορίων και τον αποκλεισμό άλλων αιτιών πόνου.
Στη διαφορική διάγνωση μπορεί να περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η πελματιαία απονευρωσίτιδα, κάταγμα κόπωσης της πτέρνας, παθήσεις του λιπώδους σώματος της πτέρνας ή νευρική παγίδευση.
Θεραπευτική αντιμετώπιση
Η θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με τη διάρκεια των συμπτωμάτων, τη βαρύτητα της πάθησης και τις ανάγκες κάθε ασθενούς.
Στόχος είναι η μείωση του πόνου, η αποκατάσταση της λειτουργίας της πελματιαίας απονεύρωσης και η πρόληψη των υποτροπών.
Συντηρητική θεραπεία
Η συντηρητική αντιμετώπιση αποτελεί την πρώτη επιλογή και συνήθως περιλαμβάνει συνδυασμό παρεμβάσεων ανάλογα με την κλινική εικόνα.
Μπορεί να περιλαμβάνει προσωρινή τροποποίηση δραστηριοτήτων που επιβαρύνουν την πτέρνα, κατάλληλο πρόγραμμα διατάσεων και ενδυνάμωσης, φυσικοθεραπεία και βελτίωση της κινητικότητας της ποδοκνημικής και της ελαστικότητας της γαστροκνημίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η επιλογή κατάλληλου υποδήματος. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν πέλματα ή άλλα ορθωτικά μέσα με στόχο την καλύτερη κατανομή των φορτίων.
Όταν τα συμπτώματα επιμένουν παρά την αρχική θεραπεία, μπορούν να εξεταστούν πρόσθετες επιλογές ανάλογα με την υποκείμενη παθολογία και τις ανάγκες του ασθενούς.
Η θεραπεία δεν είναι ίδια για όλους. Ένας αθλητής με υψηλά φορτία, ένας άνθρωπος που εργάζεται πολλές ώρες όρθιος και ένας ασθενής με διαφορετική μορφολογία του άκρου ποδός μπορεί να χρειάζονται διαφορετική στρατηγική.
Χειρουργική αντιμετώπιση
Η χειρουργική θεραπεία απαιτείται σπάνια.
Εξετάζεται μόνο σε επίμονα περιστατικά στα οποία έχει προηγηθεί ολοκληρωμένη και επαρκούς διάρκειας συντηρητική θεραπεία χωρίς ικανοποιητική βελτίωση και έχει προσδιοριστεί με σαφήνεια η αιτία των συμπτωμάτων.
Η επέμβαση σχεδιάζεται εξατομικευμένα. Ανάλογα με την παθολογία, μπορεί να αφορά τις δομές που βρίσκονται γύρω από την πτέρνα και όχι απαραίτητα την ίδια την οστική άκανθα. Επομένως, η απλή παρουσία της σε μια ακτινογραφία δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη χειρουργείου.
Αποκατάσταση & επιστροφή στη δραστηριότητα
Η επιστροφή στις καθημερινές και αθλητικές δραστηριότητες πρέπει να γίνεται προοδευτικά και να βασίζεται στην ανταπόκριση του ασθενούς στη φόρτιση.
Κατά την αποκατάσταση επιδιώκεται η σταδιακή μείωση του πόνου, η αποκατάσταση της κινητικότητας, η ενδυνάμωση του άκρου ποδός και της γαστροκνημίας και η προοδευτική αύξηση της αντοχής στις φορτίσεις.
Για όσους αθλούνται, η επιστροφή στο τρέξιμο ή σε δραστηριότητες με άλματα δεν πρέπει να καθορίζεται αποκλειστικά από το χρονικό διάστημα που έχει περάσει. Η δυνατότητα βάδισης και άσκησης χωρίς σημαντική αναπαραγωγή των συμπτωμάτων αποτελεί σημαντικότερο κριτήριο.
Βάδιση και υπόδηση
Το υπόδημα μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται οι πιέσεις στην πτέρνα.
Παπούτσια με επαρκή υποστήριξη και κατάλληλη απορρόφηση κραδασμών μπορούν να περιορίσουν την επιβάρυνση κατά τη βάδιση. Αντίθετα, πολύ φθαρμένα ή ακατάλληλα υποδήματα και η απότομη μετάβαση σε διαφορετικό τύπο παπουτσιού μπορεί να αυξήσουν τα φορτία.
Σε ασθενείς με συγκεκριμένα μορφολογικά ή λειτουργικά χαρακτηριστικά, η ανάλυση της βάδισης και της κατανομής των φορτίων μπορεί να συμβάλει στον σχεδιασμό μιας πιο εξατομικευμένης στρατηγικής αντιμετώπισης.
Πρόληψη υποτροπών
Η πρόληψη δεν βασίζεται σε μία μόνο παρέμβαση αλλά στη σωστή διαχείριση των παραγόντων που οδήγησαν στην υπερφόρτιση της περιοχής.
Η σταδιακή αύξηση της φυσικής δραστηριότητας, η διατήρηση επαρκούς κινητικότητας και μυϊκής δύναμης, η χρήση κατάλληλων υποδημάτων και η αποφυγή απότομων μεταβολών στον όγκο ή στην ένταση της άσκησης μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο επανεμφάνισης των συμπτωμάτων.
Ιδιαίτερα στους δρομείς, είναι σημαντικό να αξιολογείται συνολικά η προπονητική επιβάρυνση και όχι μόνο το σημείο στο οποίο εμφανίζεται ο πόνος.