Δεν αντιμετωπίζονται όλα τα κατάγματα με τον ίδιο τρόπο. Η θέση, ο τύπος και κυρίως η σταθερότητα του κατάγματος καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την κατάλληλη θεραπευτική προσέγγιση.
Η ποδοκνημική άρθρωση δέχεται σημαντικά φορτία κατά τη βάδιση, το τρέξιμο και τις καθημερινές δραστηριότητες. Ένα κάταγμα στην περιοχή μπορεί να προκύψει μετά από πτώση, έντονη στροφική κάκωση, αθλητικό τραυματισμό ή τροχαίο ατύχημα και να αφορά ένα ή περισσότερα από τα οστά που σχηματίζουν την άρθρωση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις η συντηρητική αντιμετώπιση είναι επαρκής. Σε άλλες, όμως, η χειρουργική αποκατάσταση είναι απαραίτητη ώστε να αποκατασταθούν η ανατομία και η σταθερότητα της άρθρωσης και να δημιουργηθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για την ομαλή λειτουργία της.
Τι είναι το κάταγμα ποδοκνημικής;
Η ποδοκνημική άρθρωση σχηματίζεται από την κνήμη, την περόνη και τον αστράγαλο. Τα κατάγματα μπορεί να αφορούν το έσω σφυρό, το έξω σφυρό, το οπίσθιο σφυρό ή συνδυασμό αυτών.
Δεν έχουν επομένως όλα τα κατάγματα της ποδοκνημικής την ίδια βαρύτητα. Ένα απλό, χωρίς παρεκτόπιση και σταθερό κάταγμα διαφέρει σημαντικά από ένα παρεκτοπισμένο ή ασταθές κάταγμα που επηρεάζει τη φυσιολογική σχέση των οστών της άρθρωσης.
Ποια είναι τα συχνότερα συμπτώματα;
Μετά τον τραυματισμό μπορεί να εμφανιστούν:
- έντονος πόνος στην περιοχή της ποδοκνημικής
- οίδημα και εκχύμωση
- δυσκολία ή αδυναμία φόρτισης του ποδιού
- ευαισθησία στην πίεση
- περιορισμός της κίνησης
- εμφανής παραμόρφωση σε σοβαρότερες κακώσεις
Η δυνατότητα να πατήσει κάποιος το πόδι του δεν αποκλείει απαραίτητα την ύπαρξη κατάγματος. Για τον λόγο αυτό, όταν μετά από τραυματισμό υπάρχει σημαντικός πόνος ή οίδημα, χρειάζεται κατάλληλος έλεγχος.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση ξεκινά με τη λήψη του ιστορικού και την κλινική εξέταση. Αξιολογούνται το σημείο του πόνου, το οίδημα, η σταθερότητα της άρθρωσης, η δυνατότητα φόρτισης, καθώς και η νευροαγγειακή κατάσταση του άκρου.
Οι ακτινογραφίες αποτελούν τη βασική απεικονιστική εξέταση και επιτρέπουν την εκτίμηση της θέσης και της μορφολογίας του κατάγματος.
Σε πιο σύνθετες κακώσεις μπορεί να απαιτηθεί αξονική τομογραφία, ώστε να αποτυπωθεί με μεγαλύτερη λεπτομέρεια η ανατομία του κατάγματος και να σχεδιαστεί, εφόσον χρειάζεται, η χειρουργική αντιμετώπιση.
Πότε ένα κάταγμα μπορεί να αντιμετωπιστεί συντηρητικά;
Η συντηρητική θεραπεία μπορεί να αποτελεί επιλογή όταν το κάταγμα είναι σταθερό, χωρίς σημαντική παρεκτόπιση και η φυσιολογική ευθυγράμμιση της άρθρωσης διατηρείται.
Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να περιλαμβάνει ακινητοποίηση με ειδικό νάρθηκα, μπότα ή γύψο, περιορισμό της φόρτισης για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και τακτικό ακτινολογικό επανέλεγχο.
Η παρακολούθηση είναι σημαντική, καθώς πρέπει να επιβεβαιώνεται ότι το κάταγμα παραμένει σε σωστή θέση κατά τη διάρκεια της πώρωσης.
Πότε χρειάζεται χειρουργείο;
Η απόφαση δεν βασίζεται απλώς στο γεγονός ότι «υπάρχει κάταγμα». Βασικός στόχος είναι να εκτιμηθεί εάν η ποδοκνημική παραμένει σταθερή και ανατομικά ευθυγραμμισμένη.
Χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να χρειαστεί όταν:
- υπάρχει σημαντική παρεκτόπιση των οστικών τμημάτων
- το κάταγμα είναι ασταθές
- έχουν υποστεί κάταγμα περισσότερα από ένα σφυρά
- έχει διαταραχθεί η σωστή σχέση των οστών της άρθρωσης
- συνυπάρχει εξάρθρημα ή υπεξάρθρημα
- υπάρχει σημαντική βλάβη της συνδέσμωσης
- πρόκειται για ανοικτό κάταγμα
- η διατήρηση της σωστής θέσης του κατάγματος δεν είναι δυνατή με συντηρητικά μέσα.
Η ακριβής αποκατάσταση της άρθρωσης έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μια ποδοκνημική που επουλώνεται σε λανθασμένη θέση μπορεί να παρουσιάσει μακροπρόθεσμα προβλήματα στη φόρτιση και τη λειτουργία της.
Τι περιλαμβάνει η χειρουργική αντιμετώπιση;
Όταν υπάρχει ένδειξη χειρουργείου, στόχος είναι η ανάταξη του κατάγματος, δηλαδή η επαναφορά των οστικών τμημάτων στη σωστή ανατομική θέση, και η σταθερή συγκράτησή τους μέχρι να ολοκληρωθεί η πώρωση.
Ανάλογα με τον τύπο του κατάγματος, μπορεί να χρησιμοποιηθούν πλάκες, βίδες ή άλλα υλικά οστεοσύνθεσης. Εάν υπάρχει κάκωση της συνδέσμωσης, αντιμετωπίζεται παράλληλα όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο.
Η τεχνική και τα υλικά που θα χρησιμοποιηθούν επιλέγονται εξατομικευμένα βάσει της μορφολογίας του κατάγματος και των αναγκών του ασθενούς.
Αποκατάσταση μετά από κάταγμα ποδοκνημικής
Η αποκατάσταση αποτελεί ουσιαστικό μέρος της θεραπείας είτε το κάταγμα αντιμετωπιστεί συντηρητικά είτε χειρουργικά.
Στα πρώτα στάδια προτεραιότητα έχει η προστασία της περιοχής και η σωστή πώρωση. Η φόρτιση του ποδιού αυξάνεται σταδιακά, όταν αυτό επιτρέπεται από την πορεία της επούλωσης.
Στη συνέχεια, το πρόγραμμα αποκατάστασης μπορεί να επικεντρωθεί:
- στην επαναφορά του εύρους κίνησης
- στην ενδυνάμωση των μυών
- στη βελτίωση της ισορροπίας και της ιδιοδεκτικότητας
- στην αποκατάσταση του φυσιολογικού προτύπου βάδισης
- στη σταδιακή επιστροφή στις καθημερινές και αθλητικές δραστηριότητες.
Πότε μπορεί κάποιος να επιστρέψει στην άθληση;
Δεν υπάρχει ένα ενιαίο χρονοδιάγραμμα για όλους. Η επιστροφή εξαρτάται από τον τύπο και τη βαρύτητα του κατάγματος, τον τρόπο αντιμετώπισης, την πορεία της πώρωσης και τις απαιτήσεις του αθλήματος.
Η ακτινολογική πώρωση από μόνη της δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το πόδι είναι έτοιμο για πλήρη αθλητική επιβάρυνση. Χρειάζεται να έχουν αποκατασταθεί επαρκώς η κινητικότητα, η δύναμη, η ισορροπία και ο έλεγχος του κάτω άκρου.
Η επιστροφή στο τρέξιμο και σε αθλήματα με άλματα ή απότομες αλλαγές κατεύθυνσης γίνεται σταδιακά και βάσει της λειτουργικής κατάστασης του ασθενούς.
Γιατί έχει σημασία η σωστή αρχική αντιμετώπιση;
Η ποδοκνημική είναι μια άρθρωση στην οποία ακόμη και σχετικά μικρές διαταραχές της ανατομίας μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται τα φορτία.
Για αυτό ο στόχος της θεραπείας δεν είναι μόνο να «κολλήσει το κόκαλο», αλλά να αποκατασταθούν όσο το δυνατόν καλύτερα η σταθερότητα, η ευθυγράμμιση και η λειτουργία της άρθρωσης.
Η σωστή διάγνωση από την αρχή επιτρέπει να διαπιστωθεί ποια κατάγματα μπορούν να αντιμετωπιστούν με ασφάλεια συντηρητικά και ποια χρειάζονται χειρουργική αποκατάσταση.
